جمله «نمیخوام برم مدرسه» برای خیلی از والدین آشناست؛ مخصوصاً در روزهای پایانی شهریور و هفتههای اول مهر.
گاهی کودک این جمله را با خنده میگوید، چون تعطیلات تابستان را بیشتر دوست دارد.
گاهی صبح با گریه میگوید.
گاهی شب قبل از مدرسه تکرارش میکند.
و گاهی اصلاً چیزی نمیگوید اما صبحها دلدرد، سردرد یا حالت تهوع پیدا میکند و مدام بهانهای برای ماندن در خانه میآورد.
مشکل اینجاست که همه این موقعیتها شبیه هم نیستند.
یک کودک ممکن است فقط از زود بیدار شدن خوشش نیاید.
کودک دیگری ممکن است از امتحان یا معلم جدید بترسد.
یکی ممکن است با دوستش مشکل داشته باشد.
و کودک دیگری شاید واقعاً با اضطراب مرتبط با مدرسه روبهرو باشد.
بنابراین وقتی کودک میگوید:
«من نمیخوام برم مدرسه.»
اولین هدف ما نباید این باشد که فوراً او را قانع کنیم مدرسه جای خیلی خوبی است.
اول باید بفهمیم:
«چرا نمیخواهد برود؟»
آکادمی اطفال آمریکا توضیح میدهد کودکانی که از رفتن به مدرسه اجتناب میکنند ممکن است دلایل مختلفی داشته باشند؛ از ترس شکست و مشکلات درسی گرفته تا تمسخر، قلدری، مشکل با معلم یا اضطراب جدایی. برخی از این کودکان حتی نمیتوانند دقیقاً توضیح دهند چرا احساس بدی دارند.
در این مقاله بررسی میکنیم والدین در چنین موقعیتی چه کارهایی میتوانند انجام دهند، چه جملاتی معمولاً کمکی نمیکنند و چه زمانی بهتر است موضوع را با مدرسه، پزشک یا متخصص سلامت روان در میان بگذاریم.
اول مشخص کنیم: «نمیخوام برم مدرسه» همیشه به معنی اضطراب نیست
اگر یک کودک روز آخر تعطیلات بگوید:
«کاش فردا مدرسه نبود.»
این جمله بهتنهایی نگرانکننده نیست.
خیلی از بزرگسالان هم شب قبل از پایان تعطیلات احساس مشابهی دارند.
بچهها ممکن است مدرسه را نخواهند چون:
- باید زود بیدار شوند؛
- زمان بازی کمتر میشود؛
- تکلیف دارند؛
- تابستان تمام شده؛
- دوست دارند بیشتر در خانه باشند.
اما وقتی این مقاومت:
- مرتب تکرار میشود؛
- شدیدتر میشود؛
- باعث غیبت میشود؛
- با علائم جسمی همراه است؛
- یا زندگی روزمره کودک را مختل میکند،
موضوع نیاز به بررسی دقیقتری دارد.
UNICEF هم اشاره میکند که اضطراب در کودکان وقتی اهمیت بیشتری پیدا میکند که مانع مدرسه رفتن، بازی، خواب یا فعالیتهای عادی شود.
پشت این جمله چه چیزهایی ممکن است پنهان شده باشد؟
به جای اینکه فقط با خود جمله برخورد کنیم، بهتر است احتمالهای مختلف را بررسی کنیم.
۱. تمام شدن آزادی تابستان
این سادهترین حالت است.
کودک مشکل جدی با مدرسه ندارد؛ فقط ترجیح میدهد:
تا دیر وقت بیدار بماند،
صبح دیر بیدار شود،
بازی کند،
و برنامه آزاد داشته باشد.
در این حالت معمولاً با شروع مدرسه و برگشتن به روتین، مقاومت کاهش پیدا میکند.
۲. زود بیدار شدن
گاهی پاسخ واقعی خیلی سادهتر از چیزی است که فکر میکنیم:
«من از مدرسه بدم نمیاد؛ از ساعت ۶ صبح بیدار شدن بدم میاد.»
اگر ساعت خواب تابستان کودک بههم ریخته باشد، روزهای اول واقعاً سخت خواهند بود.
به همین دلیل قبل از اینکه مقاومت کودک را صرفاً رفتاری ببینید، مدت خوابش را بررسی کنید.
در مقاله چطور ساعت خواب کودک را قبل از باز شدن مدارس تنظیم کنیم؟ یک برنامه عملی برای تنظیم تدریجی ساعت خواب ارائه کردهایم.
۳. ترس از معلم جدید
کودک ممکن است شنیده باشد:
«این معلم خیلی سختگیره.»
یا تجربه قبلی بدی از یک معلم داشته باشد.
گاهی هم فقط نمیداند معلم جدید چه شخصیتی دارد و همین ناشناخته بودن باعث نگرانی میشود.
برای کودک کوچکتر، دیدن مدرسه و آشنا شدن با معلم قبل از شروع کلاسها میتواند بخشی از ابهام را کاهش دهد.
مطلب چگونه کودک را با معلم جدید آشنا کنیم؟ میتواند در این زمینه کمککننده باشد.
۴. ترس از عقب ماندن در درس
بعضی کودکان از خود مدرسه نمیترسند.
از شکست میترسند.
مثلاً:
«ریاضی بلد نیستم.»
«همه از من بهترن.»
«اگه نتونم جواب بدم چی؟»
این نگرانی در کودکانی که از خودشان انتظار زیادی دارند یا دائماً با دیگران مقایسه میشوند، ممکن است شدیدتر شود.
به جای پاسخ:
«تو که همیشه نمرهات خوب بوده.»
میتوانید بگویید:
«قرار نیست همه چیز رو از روز اول بلد باشی. مدرسه جاییه که برای یاد گرفتن میری.»
۵. مشکل با دوستان و همکلاسیها
یکی از مهمترین علتهایی که والدین نباید نادیده بگیرند، روابط اجتماعی است.
ممکن است کودک:
- دوستش را از دست داده باشد؛
- احساس کند کسی با او دوست نمیشود؛
- مورد تمسخر قرار گرفته باشد؛
- در گروه همسالان کنار گذاشته شده باشد؛
- یا از دانشآموز خاصی بترسد.
آکادمی اطفال آمریکا مشکلات همسالان، تمسخر و قلدری را از دلایلی میداند که میتوانند با اجتناب از مدرسه ارتباط داشته باشند.
اگر کودک مرتب میگوید تنهاست، مقاله هیچکس با من دوست نمیشود؛ چگونه به کودک کمک کنیم؟ نیز میتواند مفید باشد.
۶. قلدری یا ترس از آسیب
این مورد باید جدی گرفته شود.
اگر کودک از فرد مشخصی میترسد یا از:
- کتک خوردن
- تهدید
- مسخره شدن
- تحقیر
- مزاحمت آنلاین
حرف میزند، فقط به او نگویید:
«خودت جوابش رو بده.»
یا:
«بیخیالش شو.»
موضوع باید با مدرسه بررسی شود.
در مقاله ۸ زنگ خطر در بازدید مدرسه که والدین معمولاً نادیده میگیرند درباره نحوه بررسی سیاست مدرسه در برابر قلدری هم توضیح دادهایم.
وقتی کودک میگوید «نمیخوام برم مدرسه»، اولین پاسخ ما چه باشد؟
به جای اینکه فوراً مخالفت کنید، یک سؤال کوتاه بپرسید:
«کدوم قسمت مدرسه رفتن رو دوست نداری؟»
یا:
«چیزی هست که درباره فردا نگرانت کرده؟»
این سؤالها باز هستند.
یعنی جوابشان فقط «بله» و «نه» نیست.
اگر کودک گفت:
«هیچی.»
فشار نیاورید.
میتوانید بگویید:
«باشه. اگر بعداً خواستی دربارهاش حرف بزنی من هستم.»
UNICEF نیز توصیه میکند برای فهمیدن وضعیت کودک فضای امن برای حرف زدن ایجاد شود و والدین فعالانه گوش بدهند، بدون اینکه او را مجبور به صحبت کنند.
این ۷ جمله را بهتر است نگوییم
بعضی جملهها از روی نگرانی یا عصبانیت گفته میشوند، اما معمولاً به فهمیدن علت کمک نمیکنند.
۱. «همه بچهها میرن مدرسه، فقط تو مشکل داری»
این جمله کودک را با دیگران مقایسه میکند و ممکن است احساس شرمندگی ایجاد کند.
۲. «این اداها چیه؟»
اگر پشت رفتار کودک اضطراب باشد، «ادا» نامیدن آن احتمالاً باعث میشود کمتر درباره مشکلش حرف بزند.
۳. «مگه مدرسه چه ترسی داره؟»
ترس همیشه از نگاه فرد بیرونی منطقی به نظر نمیرسد.
برای کودک ممکن است کاملاً واقعی باشد.
۴. «بزرگ شدی، دیگه نباید گریه کنی»
اضطراب محدودیت سنی ندارد.
حتی بزرگسالان هم قبل از ورود به محیط جدید نگران میشوند.
۵. «اگه نری مدرسه از همه عقب میافتی»
اگر کودک همین حالا درباره درس مضطرب است، این جمله یک نگرانی جدید به او اضافه میکند.
۶. «اگه نری، دیگه گوشی و بازی هم نداری»
ممکن است در مواردی برای قوانین خانه نیاز به محدودیت وجود داشته باشد، اما تبدیل مدرسه رفتن به معامله یا تنبیه معمولاً علت اصلی مشکل را روشن نمیکند.
۷. «قول میدم هیچ اتفاق بدی نمیافته»
ما نمیتوانیم چنین قولی بدهیم.
بهتر است بگوییم:
«اگه مشکلی پیش بیاد، با هم بررسیش میکنیم.»
این پیام واقعیتر و قابلاعتمادتر است.
به جای آن چه بگوییم؟
چند جمله عملیتر:
«میخوام بفهمم دقیقاً چی اذیتت میکنه.»
«اگه امروز فقط یک چیز مدرسه رو میتونستی عوض کنی، چی بود؟»
«به نظرت سختترین بخش فردا چیه؟»
«چه چیزی میتونه فردا رو یکم راحتتر کنه؟»
«اگه توی مدرسه مشکلی داشتی، میدونی از چه کسی میتونی کمک بگیری؟»
این نوع سؤالها به جای دفاع و درگیری، اطلاعات تولید میکنند.
گاهی کودک واقعاً نمیداند چرا مدرسه نمیخواهد برود
این نکته خیلی مهم است.
والد ممکن است بپرسد:
«چرا؟»
و کودک بگوید:
«نمیدونم.»
این همیشه به معنی طفره رفتن نیست.
آکادمی اطفال آمریکا اشاره میکند بعضی کودکان در اجتناب از مدرسه دقیقاً نمیدانند چرا احساس ناخوشایندی دارند یا نمیتوانند احساسشان را توضیح دهند.
در این شرایط میتوانیم گزینه بدهیم:
«بیشتر از درس نگرانی یا دوستات؟»
«صبح رفتن سخته یا بودن تو مدرسه؟»
«کلاس سختتره یا زنگ تفریح؟»
این سؤالها کمک میکنند کودک احساس را دقیقتر پیدا کند.
به الگوی زمانی توجه کنید
یکی از بهترین راههای فهمیدن علت، دیدن الگوست.
مثلاً:
فقط شنبه صبح؟
ممکن است مشکل برگشتن از تعطیلی باشد.
فقط روز ورزش؟
شاید در کلاس ورزش مسئلهای وجود دارد.
فقط روزی که فلان درس را دارد؟
ممکن است مشکل تحصیلی باشد.
فقط قبل از سرویس؟
شاید مسیر یا فردی در سرویس باعث نگرانی است.
آخر هفته کاملاً خوب است؟
اگر علائم جسمی عمدتاً روزهای مدرسه رخ میدهند، احتمال ارتباط با مدرسه بیشتر میشود.
آکادمی اطفال آمریکا نیز اشاره میکند کودکانی که از مدرسه اجتناب میکنند ممکن است در روزهای مدرسه شکایتهایی مثل دلدرد، سردرد، تهوع یا سرگیجه داشته باشند که در آخر هفتهها کمتر دیده میشوند.
دلدرد و سردرد را «بهانه» فرض نکنید
یکی از واکنشهای رایج این است:
«تا گفتیم مدرسه، باز دلدردش شروع شد.»
اما علائم جسمی مرتبط با اضطراب میتوانند واقعی باشند.
کودک الزاماً خودش را به مریضی نمیزند.
UNICEF نشانههایی مثل:
- دلدرد
- تهوع
- سردرد
- تپش قلب
- مشکل خواب
- کاهش اشتها
را از علائم احتمالی اضطراب در کودکان میداند.
با این حال، نباید همه علائم جسمی را به اضطراب نسبت داد.
اگر علائم جدید، شدید یا تکرارشونده هستند، بررسی پزشکی مهم است.
آیا اگر کودک گریه کرد باید اجازه بدهیم خانه بماند؟
برای این سؤال یک پاسخ واحد وجود ندارد.
اگر کودک واقعاً بیمار است، طبیعتاً موضوع متفاوت است.
اما اگر مشکل اصلی اضطراب و اجتناب از مدرسه باشد، خانه ماندن مکرر بدون برنامه میتواند شرایط را پیچیدهتر کند.
آکادمی اطفال آمریکا بر بازگشت به مدرسه و همکاری با مدرسه و پزشک برای مدیریت اجتناب از مدرسه تأکید میکند، بهخصوص وقتی علت پزشکی مشخصی وجود ندارد.
این به معنی کشیدن کودک با زور به داخل مدرسه نیست.
هدف این است که:
- علت پیدا شود؛
- حمایت مناسب فراهم شود؛
- و بازگشت به مدرسه به شکل قابل مدیریت انجام شود.
اگر مقاومت شدید است، بهتر است با مدرسه و متخصص مناسب برنامه مشخصی طراحی شود.
صبح مدرسه وارد مذاکره طولانی نشوید
فرض کنید ساعت ۷ صبح است.
کودک میگوید:
«من امروز نمیرم.»
و ۴۵ دقیقه مذاکره شروع میشود:
«چرا؟»
«خواهش میکنم.»
«فقط امروز.»
«قول میدم فردا میرم.»
صبح زمان مناسبی برای حل همه مشکلات نیست.
بهتر است بیشتر گفتوگوهای اصلی در زمان آرامتری انجام شوند.
مثلاً عصر قبل.
صبح برنامه کوتاه و قابل پیشبینی باشد:
بیدار شدن → صبحانه → لباس → خروج.
اگر موضوع جدی است، بعداً در فضای آرامتر بررسی شود.
خداحافظی را بیش از حد طولانی نکنید
برای کودکی که اضطراب جدایی دارد، والد ممکن است احساس کند باید تا آخرین لحظه بماند.
اما خداحافظی بسیار طولانی میتواند لحظه جدایی را سختتر کند.
یک الگوی ساده:
«میدونم الان سخته. تو وارد کلاس میشی و من بعد از تعطیلی میام دنبالت.»
بغل.
خداحافظی.
و اجرای همان برنامهای که از قبل گفته شده است.
پیشبینیپذیری برای کودک مهم است.
HealthyChildren نیز داشتن روتین منظم و قابل پیشبینی را برای کودکان مضطرب مفید میداند.
با مدرسه همکاری کنید، اما کودک را جلوی خودش موضوع جلسه نکنید
اگر مشکل ادامه دارد، معلم و مشاور مدرسه میتوانند اطلاعات مهمی داشته باشند.
مثلاً:
آیا کودک بعد از رفتن والد آرام میشود؟
آیا در کلاس شرکت میکند؟
آیا زنگ تفریح تنهاست؟
آیا دانشآموز دیگری اذیتش میکند؟
آیا در درس خاصی مشکل دارد؟
HealthyChildren توصیه میکند والدین برای اضطراب مرتبط با مدرسه با معلمان و مشاور مدرسه در ارتباط باشند.
اما بهتر است جلوی کودک جلسهای برگزار نشود که در آن بارها گفته شود:
«این بچه مشکل داره، مدرسه نمیاد.»
کودک نباید مسئله را تبدیل به هویت خودش کند.
اگر مشکل دوست پیدا کردن است چه کنیم؟
نگویید:
«خودت برو با یکی دوست شو.»
برای کودک خجالتی این توصیه ممکن است خیلی بزرگ باشد.
کار را کوچک کنید.
مثلاً تمرین کنید:
«سلام، اسم تو چیه؟»
یا:
«میتونم کنار شما بازی کنم؟»
حتی میتوانیم موقعیت را در خانه بازی کنیم.
اگر مدرسه همکاری خوبی دارد، معلم هم میتواند کودک را در یک فعالیت دونفره یا گروه کوچک قرار دهد.
اگر مشکل درس است چه کنیم؟
گاهی والدین دیر متوجه میشوند دلیل نرفتن کودک ترس از یک درس خاص است.
بپرسید:
«اگر فردا هیچ ریاضیای نداشتی، باز هم دوست نداشتی بری مدرسه؟»
اگر پاسخ تغییر کرد، سرنخ خوبی داریم.
در این صورت به جای فشار بیشتر، باید بفهمیم مشکل چیست:
- مفاهیم قبلی را یاد نگرفته؟
- سرعت کلاس بالاست؟
- از سؤال پرسیدن خجالت میکشد؟
- از اشتباه کردن میترسد؟
- با معلم ارتباط خوبی ندارد؟
گاهی یک مسئله آموزشی کوچک اگر حل نشود به یک مشکل عاطفی بزرگ تبدیل میشود.
اگر کودک از معلم میترسد چه کنیم؟
اول دقیقاً بفهمید منظور از «میترسم» چیست.
آیا معلم:
فریاد میزند؟
زیاد تذکر میدهد؟
تنبیه میکند؟
یا فقط جدی است و کودک هنوز به سبک او عادت نکرده؟
با جملات دقیق سؤال کنید:
«وقتی میگی از معلم میترسی، چه کاری میکنه که میترسی؟»
بعد اطلاعات کودک را با اطلاعات مدرسه مقایسه کنید.
اگر رفتار نامناسبی وجود دارد، موضوع باید جدی پیگیری شود.
اگر کودک از سرویس مدرسه بدش میآید
این علت خیلی وقتها فراموش میشود.
ممکن است خود مدرسه خوب باشد ولی کودک:
- در سرویس با فردی مشکل داشته باشد؛
- مسیر برایش خیلی طولانی باشد؛
- از رانندگی بترسد؛
- یا صبح خیلی زود سوار شود.
اگر مشکل مسیر است، مقاله مدرسه نزدیک خانه یا مدرسه معروفتر؟ اثر رفتوآمد طولانی بر خواب و تمرکز کودک میتواند برای بررسی دقیقتر مفید باشد.
برنامه روز بعد را قابل پیشبینی کنید
برای کودک مضطرب، «فردا» ممکن است یک بسته بزرگ و مبهم باشد.
آن را تبدیل به چند مرحله ساده کنید:
۱. ساعت ۶:۳۰ بیدار میشویم.
۲. صبحانه میخوریم.
۳. من تو را میرسانم.
۴. وارد کلاس میشوی.
۵. ساعت ۱۳:۳۰ تعطیل میشوی.
۶. من یا سرویس تو را برمیگرداند.
۷. در خانه کمی استراحت میکنی.
همین توضیح ساده میتواند اضطراب ناشناخته بودن را کمتر کند.
روز اول بعد از مدرسه بازجویی نکنید
کودک وارد خانه میشود.
و پشت سر هم:
«چطور بود؟»
«معلم چی گفت؟»
«دوست پیدا کردی؟»
«کسی اذیتت نکرد؟»
«درس سخت بود؟»
این حجم سؤال ممکن است کودک خسته را بیشتر تحت فشار قرار دهد.
UNICEF پیشنهاد میکند بعضی کودکان و نوجوانان بعد از مدرسه قبل از حرف زدن به کمی زمان و آرامش نیاز دارند. حتی حضور آرام، آب یا خوراکی و یادآوری اینکه والد آماده شنیدن است میتواند کافی باشد.
بعداً میتوانید بپرسید:
«بهترین قسمت امروز چی بود؟»
و:
«سختترین قسمت چی بود؟»
رفتار والدین خودش یک پیام است
اگر مادر صبح با نگرانی بپرسد:
«مطمئنی حالت خوبه؟»
«نکنه دوباره دلت درد بگیره؟»
«اگه نخواستی زنگ بزن سریع بیام.»
ممکن است ناخواسته این پیام منتقل شود:
«احتمالاً مدرسه جای خطرناکی است.»
این به معنی بیتفاوت بودن نیست.
بلکه بهتر است لحن آرام باشد.
UNICEF توصیه میکند والدین در کنار حمایت از کودک، شیوه مدیریت استرس خودشان را نیز الگو کنند.
چه زمانی مسئله را جدیتر بگیریم؟
اگر فقط یک یا دو روز ابتدای مدرسه مقاومت وجود دارد، میتوان کمی فرصت داد.
اما بعضی نشانهها نیاز به پیگیری بیشتر دارند.
مقاومت بیش از یک هفته ادامه پیدا کرده است
HealthyChildren میگوید اگر اجتناب از مدرسه بیشتر از حدود یک هفته ادامه پیدا کند، ممکن است کمک حرفهای لازم باشد.
کودک مرتب غیبت میکند
هر صبح علائم جسمی شدید دارد
خواب یا اشتهایش بهوضوح تغییر کرده است
از فرد مشخصی در مدرسه میترسد
درباره آسیب، تهدید یا قلدری صحبت میکند
اضطراب رو به بدتر شدن است
دیگر فعالیتهایی را که قبلاً دوست داشته انجام نمیدهد
مدرسه رفتن عملاً غیرممکن شده است
در این موارد بهتر است با پزشک کودک، مشاور مدرسه یا متخصص سلامت روان کودک مشورت کنید.
فقط پزشک یا متخصص سلامت روان میتواند اختلال اضطرابی را تشخیص دهد.
یک جدول ساده برای پیدا کردن علت
برای چند روز این جدول را پر کنید:
| زمان | اتفاق | واکنش کودک |
|---|---|---|
| شب قبل مدرسه | صحبت درباره فردا | — |
| زمان خواب | خواب راحت یا سخت | — |
| صبح | دلدرد، گریه، مقاومت | — |
| مسیر مدرسه | آرام یا مضطرب | — |
| داخل مدرسه | اطلاعات معلم | — |
| بعد از مدرسه | حال عمومی کودک | — |
| روز تعطیل | آیا علائم وجود دارد؟ | — |
بعد از چند روز ممکن است الگوی مشخصی دیده شود.
مثلاً:
«هر شب قبل از کلاس ریاضی اضطراب بیشتر است.»
یا:
«در مدرسه بعد از ده دقیقه کاملاً آرام میشود.»
این اطلاعات تصمیمگیری را خیلی آسانتر میکنند.
چکلیست والدین؛ وقتی کودک میگوید مدرسه نمیروم
- اول علت را میپرسم، نه اینکه فوراً مخالفت کنم.
- احساس کودک را مسخره یا کوچک نمیکنم.
- علائم جسمی را بهانه فرض نمیکنم.
- خواب کودک را بررسی میکنم.
- درباره دوستان و قلدری سؤال میکنم.
- با معلم یا مشاور مدرسه ارتباط میگیرم.
- صبح وارد مذاکره طولانی نمیشوم.
- برنامه روز را برای کودک قابل پیشبینی میکنم.
- کودک را با همکلاسی یا خواهر و برادر مقایسه نمیکنم.
- اگر مشکل ادامه پیدا کرد، کمک تخصصی میگیرم.
یک نکته مهم؛ هدف ما حذف کامل اضطراب نیست
گاهی والدین میخواهند قبل از رفتن کودک به مدرسه تمام ترس او برطرف شده باشد.
اما ممکن است چنین اتفاقی نیفتد.
کودک میتواند بگوید:
«هنوز یکم میترسم.»
و در عین حال به مدرسه برود.
پیام مهم این است:
«میتونی نگران باشی و باز هم از پسش بربیای.»
اگر همیشه منتظر بمانیم هیچ نگرانیای باقی نماند، ممکن است کودک فرصت تجربه توانایی خودش را از دست بدهد.
فرق حمایت کردن و انجام دادن همه چیز به جای کودک
وقتی فرزندمان مضطرب است، طبیعی است بخواهیم همه مشکلات را برایش حل کنیم.
مثلاً:
خودمان با همه دوستانش صحبت کنیم.
تمام وسایلش را جمع کنیم.
هر بار او را از کلاس خارج کنیم.
هر موقع ناراحت شد سریع دنبالش برویم.
اما حمایت سالم یعنی کمک کنیم کودک قدمبهقدم مهارت مواجهه با شرایط را یاد بگیرد.
مثلاً:
«من کنارت هستم، ولی بیا با هم فکر کنیم خودت فردا چه کاری میتونی انجام بدی.»
این پیام هم حمایت دارد و هم استقلال.
اگر کودک کلاساولی است
کلاس اول شرایط خاصی دارد.
کودک ممکن است هنوز درک دقیقی از زمان مدرسه نداشته باشد.
شاید از جدایی بترسد.
شاید تصور کند مادر بعد از رفتن دیگر برنمیگردد.
پس برنامه را بسیار ملموس توضیح دهید:
«تو میری کلاس، بعد زنگ تفریح داری، دوباره کلاس داری و وقتی مدرسه تموم شد من میام دنبالت.»
در صورت امکان قبل از شروع مدرسه:
- ساختمان را ببینید؛
- مسیر را بروید؛
- سرویس را بشناسید؛
- و معلم را معرفی کنید.
ناشناختههای کمتر معمولاً مدیریت نگرانی را آسانتر میکنند.
اگر کودک نوجوان است
نوجوان ممکن است مستقیم نگوید:
«از مدرسه میترسم.»
ممکن است بگوید:
«حوصله ندارم.»
«مدرسه مسخرهست.»
«نمیرم.»
برای نوجوان، گفتوگوی باز و بدون بازجویی مهمتر است.
سؤال:
«چی شده که این چند وقت مدرسه اینقدر اذیتت میکنه؟»
معمولاً بهتر از:
«باز چه مشکلی درست کردی؟»
است.
به مشکلاتی مثل:
- قلدری آنلاین
- روابط دوستانه
- فشار درسی
- تصویر بدن
- اضطراب اجتماعی
هم توجه کنید.
جمعبندی؛ پشت «نمیخوام برم مدرسه» را پیدا کنید
وقتی کودک میگوید:
«نمیخوام برم مدرسه.»
اولین واکنش نباید همیشه این باشد:
«باید بری.»
و نباید هم فوراً نتیجه بگیریم که مدرسه رفتن برای او غیرممکن است.
بهتر است ابتدا بفهمیم این جمله چه معنایی دارد.
شاید کودک فقط از پایان تعطیلات ناراحت باشد.
شاید کم خوابیده باشد.
شاید از معلم جدید بترسد.
شاید در درس خاصی مشکل داشته باشد.
شاید احساس تنهایی کند.
یا شاید واقعاً با اضطرابی روبهرو باشد که به حمایت بیشتری نیاز دارد.
به جای قضاوت:
گوش کنیم.
الگوها را ببینیم.
دقیق سؤال کنیم.
با مدرسه همکاری کنیم.
و اگر مشکل شدید یا مداوم شد، کمک تخصصی بگیریم.
گاهی یک جمله ساده مثل:
«میخوام بفهمم چی اذیتت میکنه.»
میتواند خیلی بیشتر از ده دقیقه نصیحت به کودک کمک کند.
هدف نهایی این نیست که فرزندمان هر روز با هیجان از خواب بیدار شود و عاشق مدرسه باشد.
هدف این است که احساس کند:
اگر مدرسه برایش سخت شد، میتواند درباره آن حرف بزند و بزرگسالانی وجود دارند که به جای سرزنش، برای پیدا کردن راهحل کنارش میمانند.
سوالات متداول درباره کودکی که نمیخواهد به مدرسه برود
چرا کودک ناگهان نمیخواهد به مدرسه برود؟
دلایل متفاوتی ممکن است وجود داشته باشد؛ پایان تعطیلات، خواب ناکافی، مشکلات درسی، ترس از معلم، مشکلات دوستان، قلدری یا اضطراب مرتبط با مدرسه از جمله علتهای احتمالی هستند.
اگر کودک صبح مدرسه دلدرد دارد چه کنیم؟
ابتدا علائم جسمی را جدی بگیرید و در صورت نیاز از پزشک کمک بگیرید. اگر الگو نشان میدهد علائم عمدتاً در روزهای مدرسه ایجاد میشوند و علت جسمی مشخصی پیدا نمیشود، اضطراب مدرسه نیز باید بررسی شود.
اگر کودک گریه میکند باید اجازه بدهیم مدرسه نرود؟
یک پاسخ واحد برای همه شرایط وجود ندارد. اگر علت اصلی اضطراب و اجتناب از مدرسه باشد، بهتر است با مدرسه و متخصص مناسب برای بازگشت منظم برنامهریزی کنید و خانه ماندن مکرر بدون بررسی علت را به راهحل دائمی تبدیل نکنید.
اگر کودک دلیل نرفتن به مدرسه را نمیگوید چه کنیم؟
ممکن است واقعاً نتواند علت را توضیح دهد. سؤالهای کوچکتر درباره درس، دوستان، معلم، مسیر و زنگ تفریح مطرح کنید و اگر نمیخواهد صحبت کند، به او زمان بدهید.
چه زمانی باید درباره نرفتن کودک به مدرسه نگران شویم؟
اگر مقاومت ادامهدار است، غیبتهای مکرر ایجاد کرده، با علائم جسمی یا اضطراب شدید همراه شده یا عملکرد روزمره را مختل کرده است، بهتر است موضوع با پزشک، مدرسه یا متخصص سلامت روان کودک بررسی شود.
آیا قلدری میتواند باعث نرفتن کودک به مدرسه شود؟
بله. مشکلات با همسالان، تمسخر، تهدید و قلدری از عوامل شناختهشدهای هستند که میتوانند با اجتناب از مدرسه همراه باشند.
منابع برای مطالعه بیشتر
American Academy of Pediatrics – School Avoidance: Tips for Concerned Parents
https://www.healthychildren.org/English/health-issues/conditions/emotional-problems/Pages/School-Avoidance.aspx
American Academy of Pediatrics – Help Your Child Manage Anxiety
https://www.healthychildren.org/English/family-life/family-dynamics/Pages/help-your-child-manage-fears-and-anxieties.aspx
American Academy of Pediatrics – School Attendance, Truancy & Chronic Absenteeism
https://www.healthychildren.org/English/ages-stages/gradeschool/school/Pages/School-Attendance-Truancy-Chronic-Absenteeism.aspx
UNICEF Parenting – What Is Anxiety?
https://www.unicef.org/parenting/mental-health/what-is-anxiety
